Sağlıklı Bir Bebek İçin Sağlıklı Başlangıç

Önceki yıllarda tıbbi bakım gebelik başladıktan sonra verilmekte ve gebelik süresince verilen bu bakımın yeterli olduğu düşünülmekteydi. Yapılan araştırmalar ve gebelik ile ilgili bilinmeyenlerin gün yüzüne çıkması ile, sorunsuz bir gebelik ve sağlıklı bir bebek için, gebe kalmadan önce anne adayının hazırlanması ve bazı önlemleri almasının önemi ortaya çıktı.

Sizler için anne adaylarımızın sıkça sorduğu soruların cevaplarını güncel bilgiler ışığında derledik. Gebe kalmayı planlayan anne adaylarının aşağıdaki konularda dikkatli davranması yararlı olacaktır.

Gebe kalmadan önce doktor kontrolüne gitmeli miyim?

Genelde anne adayları gebe kaldıktan sonra doktora giderler ancak gebelik öncesi genel kontrol için doktor kontrolüne gitmek son derece önemlidir. Doktorunuz gebelik sürecinizi etkileyebilecek durumları sorgulayacaktır. Örneğin; beslenme alışkanlıklarınızı, kullandığınız doğum kontrol yöntemini, önceki gebeliklerinizi, kullanmakta olduğunuz ilaçları, sizde ya da ailenizde bulunan hastalıkları detaylı biçimde değerlendirecektir.

Sizin ve doktorunuzun gebeliğinizin olabildiğince sağlıklı geçmesini sağlamak adına yapabileceği pek çok şey vardır. Bunlar siz gebe kalmadan önce yapılmalıdır.

• Kullanmakta olduğunuz ilaçlar ya da bitkisel ürünler, bunlarla ilgili değişiklik yapılıp yapılmaması gerektiği,
• Aşılarınızın güncellenmesinin gerekip gerekmediği,
• İçinde folik asit bulunan bir multivitamine başlamayı,
• Hangi yiyeceklerden uzak durup hangilerinin sizin için faydalı olduğunu,
• Alkol, sigara ve doktor kontrolünde başlanmamış ilaçların bırakılmasını,
• Sizin rahatsızlıklarınız, eşinizde veya sizin ya da eşinizin ailesinde bulunan hastalıkların size ya da bebeğine getirdiği riskleri,
• Ev ya da iş ortamınızda zararlı maddeler bulunup bulunmadığını,
• Sağlıklı bir kilo ile gebe kalmayı mutlaka doktorunuzla konuşmalısınız.

Kullanmakta olduğunuz ilaçların güvenli olup olmadığını sorun: İlaç, gıda takviyesi ya da bitkisel ilaç kullanıyorsanız, bunları gebeyken ve gebe kalmaya çalışırken kullanmanızın güvenli olup olmayacağını doktorunuza sormalısınız. Bazı ilaçların vücudunuzdan tamamen atılması uzun zaman alabilir, bu süreci de göz önünde bulundurmak gerekir. Bazı durumlarda, doktorunuz bebeğiniz için daha güvenli olan başka bir ilaca geçmenizi isteyebilir. Bazen de doktorunuz kullanmakta olduğunuz ilacı aniden bıraktığınızda size zarar verebileceği için yavaş yavaş bırakmanızı önerebilir. Bu durum özellikle epilepsi(nöbet), yüksek tansiyon, lupus ve romatoid artrit gibi hastalıkların tedavisinde kullanılan ilaçlar için son derece önemlidir.

Aşıya ihtiyacınız olup olmadığını kontrol edin: Gebe kalmayı planlayan kadınların bazı aşılarını tekrarlaması gerekir. Bu aşılar arasında; kızamık, kabakulak, kızamıkçık, tetanoz, difteri, çocuk felci, suçiçeği ve hepatit aşıları yer alır. Pek çok kadına bu aşılar çocukluk döneminde uygulanmıştır. Yine de bu aşıların yapılıp yapılmadığının kontrol edilmesi son derece önemlidir. Aksi halde aşı ile korunabileceğiniz bir hastalığı geçirebilir, bu durum hem sizde hem de bebeğinizde sorunlara neden olabilir. Tüm kadınlara yıllık grip aşısı da yapılmalıdır.

Bazı aşılar gebeyken ya da gebelikten önceki 1 ay içinde yapılamaz, bu aşıları da gebe kalmaya çalışmadan en az 1 ay önce yaptırmak uygun bir yaklaşım olur. 

Multivitamin başlayın: Gebe kalmak istiyorsanız, en az 400 mikrogram folik asit içeren bir multivitamin ilacını günlük olarak kullanmalısınız. Böylelikle bazı doğumsal kusurları önleyebilirsiniz. Multivitamini gebe kalmaya çalışmadan en az 1 ay önce başlamalısınız. Gebe kaldığınızı öğrendiğinizde vitamin kullanmaya başlamak yeterli olmayacaktır. Çünkü siz gebe olduğunuzu öğrendiğinizde bebeğinizin folik asit ve başka bazı vitaminlere bağlı olarak normal gelişen pek çok vücut kısmı zaten oluşmuş olacaktır.

Gebelik sırasında özellikle A vitamini olmak üzere vitaminlerin aşırı tüketiminden de kaçınmak çok önemlidir. Doktorunuza almayı düşündüğünüz vitamini içerdiği dozun siz ve bebeğiniz için güvenli miktarda olup olmadığını teyit etmek için mutlaka gösteriniz. 

Beslenmenizi kontrol edin: Bazı besinler gebe ve gebe kalmayı planlayan kadınlar için güvenli değildir. Gebe kalmayı planlıyorsanız çiğ ya da az pişmiş et tüketmeyin. Yüksek miktarda civa içerdikleri için kılıç balığı, kiremit balığı gibi derin su balıklarını tüketmekten uzak durun. Yaşadığınız bölgede bulunan göl ve nehirlerde avlanan balıkların hangilerinin sizin için güvenli olduğunu doktorunuza danışın. Günlük kafein tüketiminizi günde 1 ya da 2 fincan kahve şeklinde sınırlandırın. Çay ve kola da kafein içermekle birlikte miktar olarak kahvedeki kadar yüksek değildir. Meyve, sebze ve tam tahıllardan zengin dengeli bir beslenme düzeni oturtun. Meyve ve sebzeleri tüketmeden önce bol su ile yıkayın.

Alkol, sigara ve reçetesiz ilaç kullanımını bırakın: Sigara kullanıyor, alkol tüketiyor ya da doktor tarafından reçete edilmemiş ilaç alıyorsanız bunların tamamen bırakmanız her zamankinden daha önemlidir. Gebelikte bunların az miktarda ve ara sıra bile kullanımı bebeğinize zarar verebilir.

Gebe kaldığınızı öğrenir öğrenmez bırakmanız yeterli olmayacaktır. Çünkü gebelik haberini aldığınızca bebeğiniz zaten oluşmaya başlamış demektir ve sigara, alkol ya da ilaçlardan zarar görebilecektir. Bu kötü alışkanlıklarınızı bırakma konusunda yardıma ihtiyacınız varsa, doktorunuzla konuşun. Size yardımcı olacak pek çok etkin tedavi yöntemi bulunmaktadır.
Eşiniz de sigara kullanımını bırakmalıdır. Alkol tüketiminden uzak durmalıdır.

Riskleri danışın: Bebekte ya da sizde aşağıdaki durumlar olduğunda ne gibi riskler oluşacağını doktorunuzda konuşun:

• Tıbbı bir rahatsızlığınız varsa: Gebelik sırasında tıbbi bir rahatsızlığınız olduğunda bu durum bebekte ya da sizde bazı problemlere neden olabilir. Bilinen bazı sağlık sorunları olan kadınlar gebelik öncesi dönemde doktorları ile konuşarak hastalıklarını kontrol altına almalılardır. Diyabet, yüksek tansiyon, astım, tiroid rahatsızlıkları, epilepsi, HIV enfeksiyonu ve bazı diğer hastalıklar bu gruba girmektedir. Eğer bu durumlar iyi kontrol edilmezse, gebelik sırasında anne ve bebeğine zarar verebilir.
• Sizin ya da eşinizin tıbbi bir rahatsızlıkla ilgili aile öyküsü varsa: Sizde ya da eşinizde bebeğe genetik olarak aktarılabilecek bir hastalık varsa, genetik danışmanlık ihtiyacınız olabilir. Genetik danışmanlık bebekte bu durumun görülme ihtimalini öğrenmenizi sağlayacaktır. Böylelikle bebekte bir rahatsızlık varsa, ne gibi seçenekleriniz olduğunu da öğrenebileceksiniz. Genetik danışmanlık gerektiren rahatsızlıklar arasında kistik fibrozis, zeka geriliği ve musküler distrofi sayılabilir. 

Ev ve iş yerinizi zararlı maddeler açısından kontrol edin: Ev ve iş yerinizde bulunabilecek bazı kimyasallar ve maddeler doğmamış bir bebeğe zarar verebilir. Bu maddelerin araştırılması bazen hem karmaşıktır hem de zaman gerektirir. Örneğin, 1978’den önce inşa edilmiş yapılarda duvar ve ahşap boyamada kurşun içeren boyalar sıklıkla kullanılmıştır. Boyanın kurşun içeriği bebeğe zarar verebilir. Çevrenizde bulunabilecek bu ve benzeri zararlı maddelerle ilgili neler yapabileceğinizi doktorunuza danışın.

Kilo kontrolünüzü sağlayın: Aşırı kilolu ya da çok zayıf kadınlar gebe kalmakta ve gebelik sürecinde güçlük yaşayabilirler. Gebe kalmadan önce sağlıklı bir kiloya ulaşmayı hedefleyin. Tüm bu önlemler ile sağlıklı bir gebelik için sağlıklı bir başlangıç yapabilir ve birçok risk faktörünü ortadan kaldırabilirsiniz.

Dr. Ebe Esra ÇÖMEZOĞLU